Rozum jest sługą umysłu, rozum bowiem wykłada to, czego chce umysł. Umysł widzi wszystko, także rzeczy niebiańskie. Nie zaślepia go nic, jedynie grzech. Dla czystego umysłu nic nie jest niepojęte, tak jak dla rozumu nic nie jest niewypowiedziane.
— Pseudo-Antoni Wielki, Naszego w gronie świętych Ojca Antoniego Wielkiego pouczenia o zachowaniu ludzi i właściwym sposobie postępowania w stu siedemdziesięciu rozdziałach, [w:] Filokalia, tom 1.
Umysł widzi wszystko, ale zaślepia go grzech. To jest nauka, którą podaje Pseudo-Antoni Wielki. Może nas dziwić, że umysł posiada tak wielką zdolność – widzi wszystko. Gdy jest czysty, to nic dla niego nie jest niepojęte. Jakby posiadał nieograniczone możliwości poznawcze.
Czymś znamiennym jest tutaj grzech. Dlaczego on zaślepia umysł? Dobrze to pokazuje sytuacja w Raju. Kiedy Adam i Ewa byli zjednoczeni z Bogiem, byli zjednoczeni ze sobą i ze stworzeniem. Została im przedstawiona alternatywna rzeczywistość – gdy spożyją owoc z drzewa, które jest w środku ogrodu, otworzą się im oczy i tak jak Bóg będą znali dobro i zło (zob. Rdz 3,4-5). Ta pokusa powiodła się. Adam i Ewa zjedli owoc i oczy im się otworzyły. Nie poznali jednak dobra i zła, ale zobaczyli, że są nadzy. Nie stali się jak Bóg, ale utracili z Nim więź. To właśnie czyni grzech – zamiast oświecać, zaślepia.
Umysł jest zdolny do kontemplacji. Zatem wpatruje się w to, co wieczne. Nie jest to jednak tylko wpatrywanie się, ale zarazem rozumienie tego, w co się wpatruje. Umysł zatem jest w stanie przyjąć prawdę objawioną przez Boga. Nie może jednak tego czynić, kiedy jest zaślepiony przez grzech. Czysty umysł, czyli umysł bez grzechu, jest w stanie kontemplować, pojmuje rzeczywistość nadprzyrodzoną, dzięki światłu Bożemu. Przyjmuje prawdę Bożą, a odrzuca fałsz. Grzech jest fałszem, kłamstwem. Dlatego szatan jest ojcem kłamstwa. Bóg jest prawdą i jedynie umysł czysty może być zdolny do pojmowania prawdy.
Najważniejsze przykazanie to miłowanie Boga całym swoim umysłem. Będzie to możliwe, jeśli umysł będzie czysty, czyli będzie w stanie cały miłować Boga. Wtedy przykazanie zostanie wcielone i zrealizowane. Przeszkodą jest grzech, który nie pozwala miłować w pełni, który nie pozwala oddać się całkowicie Bogu. Ewagriusz z Pontu powiedział, że modlitwa jest przebywaniem umysłu u Boga. Pyta: Jakiej zatem stałości potrzebuje umysł, żeby nieodwracalnie sięgnąć ku swojemu Władcy oraz przebywać razem z Nim bez niczyjego pośrednictwa? (Fragment publikacji Filokalia, tom 1) Możemy odpowiedzieć, że jest to stan bez grzechu.
Modlitwa Jezusowa otwiera umysł na Boga. Jest wyzwoleniem z grzechu. Ma prowadzić do kontemplacji. W powtarzanych słowach Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem, dążymy do czystego umysłu, poprzez wyzwolenie się z grzechu. Dlatego w tej modlitwie jest położony akcent na wyzwolenie, ponieważ grzech zaślepia umysł i nie pozwala dojść do prawdy i poznać Boga.
Chcemy umocnić swój umysł? Chcemy, aby on mógł się modlić, aby był czysty, aby w pełni miłował Boga. To módlmy się. Ewagriusz z Pontu powiedział bowiem, że modlitwa wzmacnia siłę umysłu. Natomiast św. Marek Asceta powiedział, że umysł, który nieprzerwanie się modli, kruszy serce. A Bóg nie wzgardzi sercem skruszonym i upokorzonym (Ps 51(50),19) (Fragment publikacji Filokalia, tom 1).
Brunon Koniecko OSB – benedyktyn tyniecki. Do opactwa wstąpił w 2010 roku. Święcenia kapłańskie przyjął w 2018 r. Jest absolwentem administracji oraz teologii. W opactwie tynieckim był m.in. przeorem, podprzeorem i wychowawcą. Autor książek: Medytować to…, Nie żartujcie sobie z Bóstwa!, Modlitwa Jezusowa. Przewodnik po rekolekcjach Oddychać Imieniem, Droga Filokalii. 50-dniowe ćwiczenie duchowe
Jeśli chcesz otrzymywać bezpłatne powiadomienia o wszystkich tekstach, które w danym tygodniu pojawiły się na portalu modlitwajezusowa.com.pl, to zapisz się na otrzymywanie wiadomości. Jak będzie działać system powiadomień o nowych wpisach na portalu modlitwajezusowa.com.pl? Raz w tygodniu, w niedzielę o 18:00, otrzymasz wiadomość z listą najnowszych artykułów, które ukazały się na portalu modlitwajezusowa.com.pl.
